Անձրևաթաց շորերով

Իգնատ Մամյանի «Վայրի մեղր»

Եկել, նստել ենք փակ ու տխուր քաղաքների դատարկ սենյակներում, միջազգային ու ներքին քաղաքականությամբ ենք զբաղվում, մանրամասն ուսումնասիրում ենք այս կամ այն քաղաքական գործչի զոքանչի կապերը, հիվանդությունների ու ախտերի արգելման համար օրենքներ ենք հնարում, պետական ու ոչ պետական պատվիրակությունների կազմում գնում ենք Բուրունդի, գալիս, զարմանում ենք, թե որքան հեռու ենք համաշխարհային քաղաքակրթությունից: Անշուշտ, սա էլ գործ է: Ու այս իսկ պատճառով պետութունը նկարչին չի վճարում, երաժշտին չի վճարում, գրող ու բանաստեղծին էլ թողել է արձակ դաշտում, ուզում է երկիրը երկիր դարձնել, ուզում է, որ մենք էլ աշխարհին ձիգ ու հպարտ երևանք:

Արձակ դաշտում մնացած բանաստեղծներից Իգնատ Մամյանն էլ խորհուրդ է տալիս ծերացածներին, ովքեր ցանկանում են հիշատակ թողնել, մուրճի վերջին հարվածներով շանթարգելներ ձուլել կաղնիների համար: Ու նկատում է նաև, որ մեղք ու լուռ կանգնել ենք ամայի լեռան դիմաց, ու խաչն է դատարկ, ու չգիտենք Քրիստոսին նո՞ ր կբերեն խաչելու, թե՞   իր խաչից համբարձվել է նա արդեն: Անորոշ-տարտամ-անիմաստ գալիս են, գնում, գալիս են, գնում ու պղծվում են: Իգնատ Մամյանին իր կոչումով կոչենք բանաստեղծ (մենք չենք ասում, կոչում տալու իրավունք ունեցողներն արդեն հաստատել են, մենք միայն Համո Սահյանին, Վահագն Դավթյանին, մեր մյուս մեծերին ենք վկայաբերում), հա, ուրեմն, բանաստեղծը չի ուզում հարցում անել, թե բերքն ո՞ վ է հնձում, սերմն ո՞ վ է ցանել, չի ուզում, որ ազգասիրության ձև ու չափանիշ ուսուցանեն եկող-գնացողները, չհուշեն, թե ինչպես պետք է փայփայել սրբացածների հիշատակները, աչքերում ինչպես պահել ոսկեղեն ցոլքը մայրամուտների, չասեն, թե ինչ բան է տառապանք ու կին, չթելադրեն հույս ու ներշնչում, հրացոլ խաչը պատվասիրության նա ու նրա պես տղերքն են կռում: Խառնվել են օրերը պարզ, խաթարվել է կարգը վերին, խռիվ, հանկարծահաս ձյուն է իջել մեր թևերին, ծեր առաջնորդի կռինչը պաղ կործանում է գուշակում, ու կառավարությանն ուղղված հարցերի շարքում բացի բանաստեղծներից ոչ ոք չի հարցնում, թե ինչպես եղավ, որ ծովերում շատացան հավիտենական նավաբեկյալները` անհայտ, անանուն ու անկարեկից տարուբերվող: Հոգնած քարշ տալով շղթաները, պաղ, անձրևների տակ դողալով անքուն, մշուշի միջով գնում է դանդաղ մահապարտների մի ցուրտ շարասյուն…

… Թուհ, այս ի՞ նչ դժվար հողի վրա ենք ապրում, այս ի՞ նչ տառապանքներ ենք հնարել մեզ համար ու հպարտանում ենք մեր տառապանքով: Այսպես կարելի է միայն մեռնել, այսպես ապրել հնարավոր չէ: Այս երկրին ու այս ժողովրդին առաքյալներ են պետք: Այս մասին չգիտեի՞նք: Էությունը մեր գիտենալ-չգիտենալում չէ: Բանաստեղծը պիտի գար այս մասին հիշեցնելու: Նա մեր Տիրոջ ձայնին հլու և չարչարյալ բախտի կամոք եկել է փարատելու մեր խեղճ հոգիների ցուրտն անամոք, եկել է հաղորդելու մխիթարող լույսն Արարչի, որ քարացած մեր սրտերում սիրո հունդը նորեն շնչի: Եկել է ու տեսել` մեր դռները փակ: Անձրևահար քիվերի տակ թոքախտավոր մութն է հազում, մեր մռայլ դեմքերին, հայացքներում ոչ սեր կա, ոչ` խիղճ: Անձրևաթաց շորերով, տխուր ձայնի կերկերանքով նա մեզ թվացել է բախտախնդիր մուրացկան (այն ենք տեսնում, ինչ կարող ենք տեսնել)… Ինքը լույսի պատյանն է (աչք ունենայինք` կտեսնեինք): Ու պատյանը պիտի ջարդվեր, որ մեր Տիրոջ մեծ բարության շքեղ լույսը միջից հորդեր: Ու եթե այսպես չէ, դեռ այսպես չէ, ինքը` ոչինչ, լույսն է ափսոս: Քաղաքն, ախր, նույնն է մնալու, նույն պատերն ու ծառերը, գոս, նույն շները վայրենացած… Այսպես, սպասելու ենք հաջորդ առաքյալներին: Ինքը ոչինչ, լույսն է ափսոս:

Ինքն էլ կարող էր ապրել առանց մեղք ու դատաստանի, չէ՞, կարող էր ապրել թեթև, չնչին, և իրեն ի՞ նչ, թե խաչն ով կտանի, թե ով կելնի խաչին, կարող էր, չէ՞, հեռու մնալ և՛ խաչվածի տառապանքից, և՛ խաչի զորությունից…

Բայց Իգնատ Մամյանը բանաստեղծ է: Այս էլ իր խաչելությունն է: Մնում է խաչին, որպեսզի մեզ հիշեցնի` որքան էլ հավատը խոր, ու որքան էլ հույսը` բարի, այս անձրևից ու այս քամուց մեզ ոչ ոք չի պատսպարի: Փոթորկահար ծառերի պես,արմատներով իրար փարված` պիտի ապրենք` մինչև պարզվի ճակատագիրը խաթարված…

Գեղեցիկ մի բալլադ ունի, ինքնակեսնագրություն, որ անվանել է «Երգ պատանության».  «Անտառավերջի կաղնիների տակ/Մենք բաժանվեցինք:/ Եվ նա` արարված/ Ամպրոպի լույսից, մեղրի բուրմունքից, /Ու մթնշաղից,/Մնաց հավիտյան այն հովիտներում,/Որպես կաղնուտում նվագող քամի/Եվ լեռնաձիու/Խոնավ աչքերում շողացող թախիծ:/Նա մնաց որպես/Հավիտենական ձայնը ջրվեժի./ Անդունդների մեջ/ Անվախճանորեն հնչող արձագանք,/Եվ ձորերն ի վար, հովիտներն ի վար,/Ահա խենթորեն/Ծաղկաթերթեր է թափում կապուտակ:/Եվ ղողանջելով բարձրանում է նա/Կիրճ ու քարափով,/ Եվ աստղիկի հետ պիտի ջրերում/Քնքշորեն ցոլա,/Ու ես իզուր եմ նրան անվանում/Փշրված սափոր,/Ու ես իզուր եմ նրան համարում/ Մշուշի քուլա: /Անխաթար է նա բուրմունքի նման/Ու մթնշաղի/Տենչանքն է հավերժ` լեռնաձիերի /Աչքերին տրված,/Ու եթե մեկը անհայտ է հիմա/Դա ես եմ, ոչ նա,/Ու եթե մեկը կորած է մեզնից,/Դա ես եմ կորած…»:

Անգամ արձակի բաց դաշտում թափառող անտունը կհասկանա, որ սա ընտիր բանաստեղծություն է: Չեմ խոսում արդեն պոեզիայի համը զգացողների մասին: Եվ որպեսզի քիչ բան չասենք, ասենք, որ բանաստեղծություն է, որովհետև ճշմարիտ գեղեցկություն է և գեղեցիկ ճշմարտություն, թույլ չէ, ուժեղ է, խեղճ չէ, ուզվոր չէ: Եթե ճշմարիտ ու գեղեցիկ չէ` կոկորդ է քերում և հասցնում խելագարության (երբ գիրը տանել չես կարողանում այլևս, ու գիրքը օրաթերթի քամակն ես խոթում): Չէ, Իգնատ Մամյանի գիրքը զգուշորեն պահում ես, զգուշորեն թերթում, կարդում ամեն էջն ու հաջորդ էջի վայելումի սպասումն ունես: Կարդում ես ու տեսնում անցյալի խոնավ ապակուն դեմքը հպած բանաստեղծին, որը տեսնում է այգում ճռնչացող հնօրյա կարուսելը և մշուշի մեջ առկայծող գազի լապտերը (ինքը`Մամյա՞նն է գրում Վահան Տերյանի մասին, թե՞  Տերյանի երազն է սա): Լսում է խոսքեր. «Սերը սեր է մնում, ցավը մնում է ցավ, մի հանձնվիր խաչին այսպես հեշտ ու թեթև», տեսնում եկեղեցու բակում մատաղացու գառներ, տեսնում կայծակնահար տապանաքարեր, լույսի շառաչներ լսում, ամպրոպի ճիչեր, ուրցի բույրն առնում ու կրտսեր ընկերոջ լուծն ուսին, ավագ եղբոր հետ «Քելե, Լաո» երգելով գնում է երկիրը հին, ուր նարնջե ցոլքերով բոցկլտում է մորենին:

Ինչպես ամեն ճշմարիտ բանաստեղծի, այնպես էլ Իգնատ Մամյանի համար բանաստեղծությունը, ի վերջո, սիրո աղոթք է. «Հիշատակների մատները սառած,/Էլ չես տաքացնի ոչ մի կրակով,/Նրանց փրկության ու բախտի համար/Աղոթիր, քույր իմ, դու այս երեկո…»:

… Ամեն ինչ տեսանք այս հողի վրա, ամեն ինչ տարանք` Սեր, Խաչ ու Հույսեր, ու հասկացանք` որքան էլ հավատը խոր, որքան էլ հույսը բարի, այս անձրևից ու այս քամուց մեզ ոչ ոք չի պատսպարի: Փոթորկահար ծառերի պես, արմատներով իրար փարված՝ պիտի ապրենք մինչև պարզվի ճակատագիրը խաթարված…

Վայրի մեղր է մեր սեղանին դրել Իգնատ Մամյանը, անխառն մեղր: Եթե կծվահամ կզգաք, ձեր քիմքից բողոքեք:

Սերգեյ Գալոյան
«Ազգ», 30/05/2000թ.

Advertisements

Թողնել մեկնաբանություն

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.