«ԻՄ ՍԻՐՏՆ ԱՊԱԳԱՅԻ ՀԱՄԱՐ Է ՏՐՈՓՈՒՄ…»

ԳԻՐ ՀԵՌԱՎՈՐ ԲԱՐԵԿԱՄԻՍ

Տաիկոս փողոցը ծնվել է Վիլինյուսի նոր թաղամասի հետ: Բարձր, ճերմակ շենքեր` շրջապատված վառ կանաչ թփերով, մատղաշ կեչիներով ու շագանակենիներով:

N 88 տան չորրորդ հարկից երևում է հին Վիլնյուսը. երկինք միտվող կարմրավուն տանիքներ, նեղ ու ծուռումուռ, սալարկած փողոցներ, և այդ ամենի վրա` երանելի խաղաղություն, չափազանց մաքուր երկինք:
23011991Լիտվացի բանաստեղծի բնակարանը չէր փայլում շքեղությամբ, բայց ամեն ինչ արված էր հանգիստ, ստեղծագործական կյանքով ապրելու համար: Ես նրա մասին շատ քիչ բան գիտեի, նա իմ մասին ոչինչ չգիտեր, և մեր զրույցը, բնականաբար, պիտի լիներ երկուստեք հայտնի մարդկանց ու երևույթների մասին:

Սիգիտաս Գեդա: Թարգմանվել է մի շարք լեզուներով, Լիտվայում ճանաչված է որպես հայրենիքի և մանկության բանաստեղծ: Հեռուստացույցը հաղորդում էր Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների մասին: Սիգիտասը շամպայն էր լցնում բաժակները և ասում, որ վերահաս աղետի ինչ-որ նախազգացում իրեն ուղեկցել է ամբողջ կյանքում:

-Դա ինչի՞ ց է գալիս:
-Նման զգացում պիտի որ դու էլ ունենաս: Իմ կարծիքով դրանով օժտված են մեծ երկրի տարածքում ապրող բոլոր փոքր ժողովուրդները:
Ես թերթում էի Սիգիտասի նոր լույս տեսած «Ճերմակ ագռավիկ» մանկական գիրքը` շքեղ ձևավորումով, տպագրված պոլիգրաֆիական բարձր մակարդակով:

-Ափսոս, որ ոչ մի բառ չեմ հասկանում…
-Ցավ չէ, — ասաց նա, -փոխարենն ինձ էլ հայերենն է անծանոթ:

-Իսկ հայե՞ րը:
-Հայերի մասին գիտեմ գոնե այնքան, որքան պարտավոր է իմանալ ամեն մի քաղաքակիրթ մարդ: Իմ կարծիքով Աստծո հետ Նարեկացու զրույցը համաշխարհային գրականության նվաճումներից է: Նա, Դանթեն և Հոմերը նույն ծառի ճյուղերն են:

-Այս հանդիպման իմ կարևոր նպատակն է քեզ հետ մի քանի խոսք փոխանակել ազգային գրականության հարցերի շուրջ: Ես կարծում եմ, որ նրա գերագույն խնդիրը ազգի տառապանքն ու նպատակներն արտացոլելն է: Որովհետև չկա ժողովուրդ` առանց անցյալի ու ապագայի:
-Անցյալը մեզնից ոչ ոք չի խլի. մեր սիրտն ապագայի համար է տրոփում: Ի դեպ, հայերիդ ազգային տառապանքին ինձ ծանոթացրել է Յոզաս Ապուտիսը` թարգմանելով Վահան Թոթովենցի սքանչելի գիրքը:

-Հատկապես ի՞ նչն է քեզ անհանգստացնում որպես փոքր ժողովրդի բանաստեղծի:
-Այն, ինչը մտահոգում է նաև հայ բանաստեղծներիդ: Ամեն ինչի զանգվածային ռուսականացումը: Լեզուն կորցրած ազգը վերջացած հեքիաթ է:

-Դու ենթադրում ես, որ հայերը և լիտվացիները երբևէ կկորցնե՞ ն իրենց լեզուն:
-Իսկ դու մի՞ թե այլ կերպ ես մտածում:

-Քո կարծիքով ո՞ րն է ելքը:
-Մեր` լիտվացիներիս ելքը, նախապատերազմյան մեր կյանքին ու գոյությանը, մեր ինքնությանը վերադառնալն է: Մենք լրջորեն մտածում ենք այդ մասին:

-Չե՞ ս կարծում, որ պատնեշներ կլինեն…
-Համոզված եմ, թեև իրեն քաղաքակիրթ համարող երկրում նման բան չպետք է լինի:

-Մենք հեռացանք գրականության խնդրից:
-Ոչ, մենք խոսում ենք հենց գրականության մասին: Առանց այս ամենի ի՞ նչ գրականություն, այն էլ`ազգային: Կան երկրներ, որտեղ պոեզիա չի ծնվում: Իմ կարծիքով, օրինակ, մեծ, իսկական պոեզիա ստեղծվում է միայն Իսպանիայում և Իտալիայում: Ինչո՞ ւ` չեմ կարող բացատրել: Պատերազմից հետո, մոտ երկու տասնամյակ Լիտվայում պոեզիա չէր ծնվում:

-Երկրի և ժողովրդի բարոյահոգեբանական դեֆորմա՞ ցիա…
-Թերևս: Վերջապես Էդուարդաս Մեժելայտիսն սկսեց մեր նոր շրջանի պոեզիան:

-Ես չգիտեմ պոեզիայի ճշգրիտ ձևակերպումը:
-Ես էլ չգիտեմ: Գուցեև չկա նման ձևակերպում: Այն գիտեմ, որ պոեզիան ավելի հին է, քան պատմությունը: Եվ ամենաբարձր, ամենամաքուր ոլորտն է:

-Մեր Արշակ թագավորին փակել էին Անհուշ բերդում, և մորթազերծ արված Վասակ սպարապետին կանգնեցրել դեմը: Օտար հողում էր, բայց երբ ոտքը դնում էր Հայաստանից բերված հողի վրա, իրեն առյուծ էր զգում…
-Նույնն է ասում առասպելական Անթեյը:

-Բանաստեղծը կարո՞ ղ է ուրիշի հողի վրա գլուխգործոց ստեղծել:
-Հիշիր տարբեր ազգության հանճարեղ վտարանդիներին:

-Հիշում եմ, բայց միշտ ինձ թվում է, թե ստեղծածը նրանց գլուխգործոցը չէ, թե գլուխգործոցն այդպես էլ չծնվեց նրանց կյանքի ընթացքում: Ի՞ նչ է Հայրենիքը, Սիգիտաս:
-Հայրենիքն օդանավակայան չէ, նրա բնակիչները տարանցիկ ուղևորներ չեն: Իմ խոսքը հաստատում եմ ձեր Վահագն Դավթյանի բանաստեղծություններով, որոնք ինձ ասում են, թե Հայրենիք-տարածությունը պետք է ստեղծված լինի ձոր ու լեռից, կոճղ ու արմատից: Դավթյանի պոեզիայում կա Հայրենիք չունենալու վտանգը: Դա շատ կարևոր բան է: Եթե նա ծնված լիներ ներկա Հայաստանում, այդ զգացողությունը գուցե մակերեսային կլիներ: Ես այդպես եմ մտածում: Կուզենայի հանդիպել ու երկար զրուցել Վահագն Դավթյանի հետ: Նա իր պոեզիայով ինձ հաղորդում է Քրիստոսի տանջահարության ու տառապանքի զգացողությունը: Ինչպես Մանդելշտամը:

-Լավ ասացիր. Հայրենիքն օդանավակայան չէ, և այնտեղ չպետք է իջնեն քեզ օտար ինքնաթիռներ: Ի դեպ, մերոնցից էլի ո՞ ւմ գիտես:
-Ռազմիկ Դավոյանին, Արևշատ Ավագյանին, Արտեմ Հարությունյանին…

-Թարգմանե՞ լ եք միմյանց:
-Որոշ բաներ: Շատ կուզենայի թարգմանել Նարեկացի, Չարենց, Մահարի:

***

…Ես քեզ հրաժեշտ տվեցի, երբ ծառերը խառնվում էին իրիկնամուտին և Վիլնյուսի փողոցներում վառվում էին լապտերները: Անցել է հինգ տարի: Եվ ահա քո Լիտվայի, քո փոքր ու քաղաքակիրթ ժողովրդի ողբերգությունը ցնցում է ինձ: Սիգիտաս Գեդա, եղբայր բանաստեղծ, հեռու-հեռվից ձեռքս դնում եմ ազգային ցավից վառվող քո ճակատին, գլուխս հպում եմ ուսիդ և հարազատորեն շշնջում.

«Զոհերը, վիրավորները, սքանչելի Վիլնյուսի փողոցներում թափված արյունը բնավ էլ քո ժողովրդի պարտությունը չեն: Գռեհիկ ուժի բարդուղիմեոսյան այդ ոճիրը խորհրդային մեծապետականության պարտությունն է, անսրբելի ամոթը»:

Չճնշվես, եղբայր իմ, և չհանձնվես վհատության: Թաղիր անմեղ զոհերիդ, սրբիր արցունքներդ, և ալեկոծ դեմքդ աշխարհին պարզած, ցավատանջ մտերիմներիդ գուրգուրելով, կրկնիր քո խոսքը. «Իմ սիրտը ժողովրդիս ապագայի համար է տրոփում»…

Ես հավատում եմ քո և իմ ժողովուրդների ապագային:

Քո` ԻԳՆԱՏ ՄԱՄՅԱՆ

23/01/1991, «Ձայն օրինաց»

Advertisements

Թողնել մեկնաբանություն

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

w

Connecting to %s