Չլդրանի կռիվը

Հատված «Արծիվների օրենքը» փաստագրական վիպակից

Արծիվների առաջին գումարտակը կազմավորվեց ընդամենը մի քանի օրվա ընթացքում: Նախապատրաստության բոլոր հարցերում արարողապետը Գարիկ Շառոյանն էր: Զինյալ շարժմանը նա մասնակցում էր առաջին օրից, Նոյեմբերյանում ջոկատ էր ղեկավարել, Գորիսի ինքնապաշտպանական կռիվներում գումարտակ էր առաջնորդել՝ դառնալով իսկական կադրային հրամանատար, և պատահաբար չէ, որ նրան էր վստահված դեպի Ղարաբաղ ելնող «Արծիվ-1»-ի ամբողջ նախապատրաստությունը: Continue reading “Չլդրանի կռիվը”

Advertisements

Ձիերը եղեգնուտում

Տխուր ու գեղեցիկ պատմվածք, որի հերոսն իրական մարդ է եղել

«Միայնակ մարդիկ» շարքից

Առաջին անգամ Հարութ Օհանյանն այդ երազը տեսել էր մորդովական անտառի մի լքված խրճիթում: Քնել էր կրակի մոտ, գլուխը եղևնու ճյուղերից պատրաստած փափկոցին: Լճափի խաղաղ, մայրամուտի վերջին ցոլքերով արբած եղեգնուտ էր, և երեք ձիեր՝ սև, սպիտակ ու կարմիր, իջել էին եղեգնուտ ջուր խմելու: Սևը գեղեցիկ գլուխը վեր բարձրացրած երգեցիկ եղեգնուտի միջով, նիրհող լճի վրայով նայում էր նարնջագույն մթնշաղին խառնվող հեռավոր սարերին, սպիտակը դեռ ջուր էր խմում, իսկ կարմիրը ջուր խմելն ընդհատած՝ տագնապով նայում էր աջ՝ դեպի եղեգնուտի մթնող խորքը: Եղեգնուտի խորքից, թեև դեռ ոչինչ տեսանելի չէր, ուր որ է պիտի շողային դարանակալ մոտեցող հովազի դեղին, մահափայլ աչքերը: Ու հենց այդ ճակատագրական պահին մորդովական անտառի լքված խրճիթում Հարութ Օհանյանը վեր թռավ թիկունքին իջած խզակոթի սոսկալի հարվածից: Նրան վերադարձրին ճամբար, ու երկար ժամանակ այլևս ոչ մի երազ չէր տեսնում: Continue reading “Ձիերը եղեգնուտում”

Զորավարին

andranikozanianԶենքերի զնգոց, հոգնած ձիերի խրխինջ ու դոփյուն-
Ոգեղեն լույսը հրավառել է գիշերը խավար,
Ռազմադաշտերի փոշին ոտքերիդ դու գալիս ես տուն
Եվ փառքի շունչ է բարձունքներն ի վեր, հովիտներն ի վար:

Եվ Առաքելոց որբացած վանքի զանգն է ղողանջում,
Եվ արևային խշշոց են հագնում անտառները մերկ,
Եվ անդունդներից ահա ելնում են հուժկու շառաչով
Մեր հին լեռների, մեր հպարտության արծիվները շեկ:

…Եկար, Զորավար: Արդյոք ուշացա՞ծ, թե ժամանակին,
Երկիրը դարձյալ նավ է՝ ալեկոծ հողմերին տրված,
Տառապյալ ազգը ահա կծկվել ցավ ու զրկանքից
Ու գաղթական է դառնում վերստին քամուց հալածված: Continue reading “Զորավարին”

Ես կգրեմ այդ բանաստեղծությունը…

aravot-Գուցե սկսենք այն պահից, երբ առաջին անգամ զգացիր կորստի ցավը:

— Դա իմ ամենահին, ամենատխուր ու ամենապայծառ հիշողության մեջ է: Սարերում սքանչելի մայրամուտ էր, և մայրամուտի միջով մեր աստղաճակատ ալվան եզը տանում էին մսամթերման: Սարերն ինձ համար դատարկվեցին, առաջին անգամ զգացի, որ ԲԱՆ ԵՄ ԿՈՐՑՆՈՒՄ, ամբողջ գիշեր լաց էի լինում լեռնաձորի թանձր մոռուտում, աշխարհից թաքնված: Իսկ մոռուտում գազանի վտանգը շատ էր իրական, ու այդ գիշեր նաև հասկացա, որ ցավը հաղթում է վախին: Continue reading “Ես կգրեմ այդ բանաստեղծությունը…”

Արտավազդ Սահակյանին

Երկտող բարեկամիս

24236739Հոգսից ճնշվածների, քամուց քշվածների այս ժամանակն իր ճեղքերից դեռ ունի ներթափանցող լույսի ցոլքեր, որի համար պիտի ցրտից ու տապից ճաքճքված մեր շուրթերով փառք տանք Աստծուն:

Գոհություն հայտնենք, որ դեռ ուժ ու կամք ունենք մեր միջի լավին, արժանավորին, նվիրյալին հողմերի բերանը չտալու: Նաև խոստովանենք, որ դրա համար մեր ուժն ու կամքը երևի թե քիչ է, ու երբ այլ-հեռավոր վայրերում մեծ փառքերի ենթակա մեր նվիրյալը հավատարիմ է մնում մեզ ու ազգային մեր հույսի անընդհատ ցնցվող ու ճաքճքվող պատին՝ ապա նախ և առաջ իր սեփական արժանապատվության ոսկե մեխերի շնորհիվ: Continue reading “Արտավազդ Սահակյանին”

Իսկ Եգիպտոսը շատ է հեռու

Արդեն 20 տարի շիկացած մեխի նման ուղեղիս մեջ խրված է Հրանտ Մաթևոսյանի մի եզրահանգումը, թե` կռունկներից ոչ մեկն առանձին չգիտի Եգիպտոսի տեղը, բայց երամը գիտի: Եվ գրեթե նույնքան ժամանակ իմ ներսում աղետալի ճիչով թևաբախում է Ջողազի ջրամբարի խաբուսիկ հարթության վրա կործանված երամի ողբերգությունը: Նրա կռունկներից մի քանիսին ես տեսա այստեղ-այնտեղ պահպանված, գուցեև ողջ էին մնացել բոլոր կռունկներն առանձին-առանձին, բայց երամը, որպես ամբողջական կառուցվածք ու իրողություն, կործանված էր, չկար: Եգիպտոսն ինչ-որ տեղ, բնական է, կար: Բայց չկար առանձին կռունկներից և անգամ ամբողջական երամից առավել կարևորը` համախումբ ընթացքը դեպի Եգիպտոս: Continue reading “Իսկ Եգիպտոսը շատ է հեռու”

3.Անապատ և արմավենի

Վաղ առավոտյան հրաժեշտ ենք տալիս Հալեպին: Մնաս բարով, արևելքի հին ու սքանչելի քաղաք, տա Աստված, որ կյանքում գոնե մեկ անգամ էլ բախտ ունենամ միջնաբերդիդ բարձր աշտարակից նայելու հավերժական քո պատկերին:

Գնում ենք Դամասկոս: Ես ո՞ վ եմ, իմ ի՞ նչ գործն է, բայց խանդում եմ, որ Սիրիայի մայրաքաղաքը Դամասկոսն է և ոչ Հալեպը: Բեյրութից այնտեղ է գալու նաև Հայաստանի գրողների միության նախագահ Հրանտ Մաթևոսյանը, և միասին հանդիպելու ենք Սիրիայի առաջադեմ գրողներին, գրական առաջնորդին` կնքելու ստեղծագործական համագործակցության պայմանագիր: Continue reading “3.Անապատ և արմավենի”

2. Անապատ և արմավենի

Ես չեմ գալիս տեսնելու ճերմակ ոսկորների աղոտ փայլը անապատի կարմիր լուսնի տակ: Ոչ էլ` հոգուս մխիթարության համար փնտրելու ուղտի արցունքից ծնվող ամայության ցայգածաղիկ: Ես` հայս, մարդկային այն ցեղից չեմ, որ սեփական ողբերգության անվերջ ու տանջալի վերապրումներս ցավագին վայելքի պես ինչ-որ բան դարձրած` փորձեմ ինձ վրա սևեռել աշխարհի գութն ու խղճահարությունը: Կոտորել են, ջարդել են, ճիշտ է: Բայց հատուցման համար ժամանակ կա, պատմության ընթացք կա: Հանգիստ, իմ վրեժի տերը, իմ թափված արյան տերը ես եմ: Ես չեմ գալիս արտասուք թափելու այս անապատում վայրագորեն հոշոտված իմ հարյուր հազարավոր հարազատների ավազեբաց շիրիմների վրա: Ես գալիս եմ սեփական աչքերով տեսնելու, որն անհրաժեշտ է իմ բաժին հատուցման համար: Continue reading “2. Անապատ և արմավենի”

1.Անապատ և արմավենի

Թռչում ենք մառախուղի միջով: Այսինքն, չենք տեսնելու Բինգյոլն ու Սիփանը: Վանա լիճն ու Աղթամար կղզին, կարոտյալ երկրի ոչ մի երանելի պատկեր: Մնում է աղոթել, որ վերադարձին օրը պայծառ լինի, երկինքը թափանցիկ, և կարողանանք գոնե Արարատը տեսնել մյուս երեսից: Թռչում ենք Հալեպ: Մեզ հետ թռչում է առևտրական կանանց մի աղմկոտ երամ: Սխալ ասացի: Թռչում են` նույն օդանավով, բայց ոչ մեզ հետ: Մենք թռչում ենք դեպի հայ ժողովրդի ողբերգական պատմության մայրաքաղաքներից մեկը, դեպի Տեր-Զոր ու Միջերկրականի` գաղթական հայեր ապաստանած տաք-ոգեղեն ափերը, նրանք`դեպի չուլու-փալասի էժանագին շուկաներ: Մենք թռչում ենք դեպի ոգին, նրանք` դեպի հացը: Բայց նրանք մերն են, մենք ենք նրանց պարտադրել այս հացիվ դեգերումները և իրավունք չունենք օտարի նման նայելու և չհասկանալու այս ամենի տառապագին իմաստը: Հետո այսպես էր ասելու նաև Հալեպի մեր հյուպատոսը:   Continue reading “1.Անապատ և արմավենի”

Հարյուր տարի անց

0035Նոր դարը մոտենում էր ծանր ու սև կառքի մահաշունչ դղրդյունով` անիվների տակ ճզմելով համաշխարհային կարծիք, արդարություն ու կարեկցանք: Գուժկան զանգերը ձիերի պարանոցներից հնչում էին կորստյան ու աղետի ողբերգական նվագով ու այնուհետև մնում էր հերոսական նահատակությունների հրեղեն շքահանդեսը, որը չէր կարող անվախճան լինել:
Ուղիղ հարյուր տարի առաջ Մշո Մեթերհեմ բանտի զնդանում իմ վիպակի հերոս Սարգիս Ծովանյանը մարմնական սոսկալի չարչարանքներն արհամարհած` մոտեցող սև կառքի դղիրդը լսելով, այսպես միտք էր անում հայոց ու Հայաստանի ճակատագրի մասին:  Continue reading “Հարյուր տարի անց”